Interview – Stientje van Veldhoven over het Regeerakkoord

Alle coalitiepartijen overtuigd geraakt van belang klimaatbeleid

Stientje van Veldhoven over de keuzes van het kabinet en het verhaal achter het Regeerakkoord

door Marjolein Demmers & Suzanne Elias

Stientje van Veldhoven (D66) stond als nummer twee op de kandidatenlijst van haar partij voor de Tweede Kamerverkiezingen in maart dit jaar. In 2011 en 2012 is zij uitgeroepen tot groenste politicus van het jaar, in 2014 werd ze verkozen tot het duurzaamste Tweede Kamerlid. Van Veldhoven is enthousiast over het resultaat van de formatieonderhandelingen op het gebied van duurzaamheid. De gematigd positieve reactie van De Groene Zaak verraste haar. Om het verhaal achter het Regeerakkoord beter te begrijpen, vroegen we haar wat de plannen van het kabinet-Rutte III betekenen voor koplopende ondernemers.

Stientje van Veldhoven

‘Voor dit kabinet is het duidelijk: wij willen dat Nederland zijn bijdrage levert aan het halen van de doelstellingen van Parijs. We zien die verantwoordelijkheid, en we zien daarin ook kansen voor de Nederlandse economie. Daarom hebben we voor verschillende sectoren een CO2-reductie ingericht en hebben we gekozen voor een uitkomstenverplichting. Elke minister krijgt straks een doelstelling, die zal hij of zij moeten gaan halen.

‘Voor de inrichting van deze CO2-reductie willen we in gesprek gaan met de innovatieve ondernemers, met de energiebedrijven en met alle andere sectoren om in kaart te brengen waar de knelpunten zitten – niet alleen in wet- en regelgeving, maar ook in de financiering. We denken dat we met de optelsom van al die dingen samen de kansen voor Nederland kunnen benutten.’

Daar klinkt in door dat je de concrete uitwerking mede samen vorm wil geven.

‘We hebben een ambitieuze doelstelling en we vinden dat die doelstelling heel concreet moet zijn. En we willen dat ondernemers meedenken over de oplossingen. Je wil voorkomen dat wij vanuit Den Haag alles helemaal dichttimmeren. We hebben een mix van concrete afspraken die we op nationaal niveau als kader moeten maken – zoals fiscale vergroening, het sluiten van de kolencentrales en een bestuursakkoord voor de gebouwde omgeving. Vervolgens gaan we over de invulling het gesprek aan met de mensen die daar elke dag mee te maken krijgen. Dat is het gesprek wat we aangaan in de context van het Klimaatakkoord. Dan gaat het niet meer over de vraag óf we het gaan doen, maar om de vraag hóé we het met elkaar zo succesvol mogelijk kunnen neerzetten.’

En de doelstelling komt dan in een Klimaatwet?

‘Er komt een Klimaatwet en een Klimaatakkoord. En dat heet ‘Klimaatakkoord’ omdat het over meer gaat dan de energieopwekking. Het gaat echt om de hele breedte van de economie: ook transport, landbouw, industrie, energie, de gebouwde omgeving. Dat woord ‘klimaat’ geeft aan dat die verandering in al die sectoren plaats zal moeten vinden. Alle sectoren zullen bijdragen aan het realiseren van de klimaatdoelstellingen. De doelstellingen worden verankerd en de ministers worden daarop afrekenbaar.’

Daarmee richt je je erg op klimaat, en dat is met recht een urgent onderwerp. Maar de transitie naar een duurzame economie is breder. Hoe ziet de coalitie dat?

‘De doelstelling van Parijs gaat over het voorkomen van de opwarming van onze aardbol. Daarmee is een transitie naar een economie die houdbaar is binnen de grenzen van de klimaatdoelstellingen, ook een economietransitie. Dat zal er in iedere sector anders uitzien, maar we hebben alle sectoren nodig, we zullen in iedere sector efficiënter omgaan met energie en we zullen efficiënter omgaan met grondstoffen, om uiteindelijk tot minder CO2-uitstoot te komen.’

Vanwege de urgentie van de transitie moet de samenleving hierin mee. Zijn er ideeën over hoe dat draagvlak tot stand kan komen, om mensen mee te nemen?

‘De samenleving meenemen is ongelofelijk belangrijk. Als je echt een versnelling wil en een transitie in de hele economie wil realiseren, is de uitdaging om de mensen mee te krijgen. Op veel terreinen proberen we dichter bij de mensen te komen die voor draagvlak en betrokkenheid zorgen. Er wordt nadrukkelijk gekeken wat kansen zijn voor werkgelegenheid, voor banen en voor ondernemers. We maken het bijvoorbeeld makkelijker voor mensen om in een energieproject bij hun in de buurt te investeren. Juist ook voor mensen die niet een eigen dak hebben met zonnepanelen. Dat is een belangrijk element: meedoen.’

Wat gaan individuele bedrijven van het nieuwe beleid merken? Welke prikkels heb je voor ogen om bedrijven mee te krijgen naar de nieuwe economie?

‘Dat is afhankelijk van de sector. Als het gaat om de circulaire economie, maken we recyclen aantrekkelijker. Op het gebied van duurzaam inkopen gaan we de criteria aanscherpen om ervoor te zorgen dat de 60 miljard waarmee de overheid inkoopt ook echt meer kansen biedt voor MKB’ers en voor innovatieve, en duurzame ondernemers. Er ligt een concrete agenda voor de gebouwde omgeving, waar we met gemeenten en provincies afspreken om onze woningvoorraad te verduurzamen. Voor social enterprises willen we het makkelijker maken om als overheid verschillende partijen bij elkaar te brengen. Zo zijn er allerlei aanknopingspunten, naast het feit dat we jaarlijks 400 miljoen investeren in onderzoek en innovatie en naast het feit dat er een financieringsinstelling komt. De optelsom leidt tot kansen voor ondernemers en hun innovatieve producten.’

Is er ook een beeld van hoe er omgegaan wordt met bedrijven die niet meedoen met deze transitie?

‘We zetten vooral in op positieve prikkels. Als je de doelstellingen wil halen, en het blijkt dat dat niet lukt door die positieve prikkels, dan moeten we uiteindelijk kijken naar negatieve prikkels. Waar dat nodig is, hebben ministers dat altijd in de gereedschapskist zitten. Daar zijn ideeën over, maar het is aan de minister voor Energie & Klimaat om dat concreet in te richten.’

Heb jij het gevoel dat deze coalitie met dit Regeerakkoord inzet op het maximaal haalbare? Of is er ook nog ruimte voor versnelling?

‘Wat ik mooi vind, is dat dit Regeerakkoord een gezamenlijke, brede ambitie is van vier partijen. Dit is een coalitie van partijen die dit volop in hun verkiezingsprogramma hadden staan, als van partijen die hierover in hun verkiezingsprogramma nog een stuk minder concreet waren. Ook die partijen zetten vol vertrouwen hun handtekening onder dit akkoord en onder deze ambitieuze afspraken. Dat geeft stabiliteit op de lange termijn. Uiteindelijk is dat belangrijk voor het vertrouwen van ondernemers. Ik denk dat die zekerheid een transitie onomkeerbaar maakt. Ik hoop dat dat ondernemers het vertrouwen geeft dat het deze coalitie ernst is, en dat er echt wat gaat gebeuren.

‘Daarbij zetten we als coalitiepartijen niet alleen een handtekening voor het Klimaatakkoord van Parijs en 49 procent CO2-reductie in Nederland. We maken ook de afspraak om te kijken of we in Europa de doelstelling van 55 procent CO2-reductie af kunnen spreken. Dat laat zien dat ook deze partijen ruimte hebben voor verdere versnelling. Maar bepaalde versnelling kun je alleen maar doen als andere landen ook meegaan – daar moet je reëel in zijn. Die tweeslag geeft het vertrouwen dat de coalitiepartijen er echt voor gaan. Er is ruimte om in Europees verband nog meer versnelling te bereiken.’

Als je naar de kostencurve kijkt, kom je al snel terecht bij maatregelen die op de korte termijn effectief zijn, maar niet voor de langere termijn.

‘We doen en-en-en. Daar waar we al toe zijn aan grootschalige uitrol, doen we dat. Waar er nog regels zijn die innovatieve oplossingen in de weg staan, nemen we ze weg.. Daar waar er onderzoek en innovatie nodig is om op te schalen en ervoor te zorgen dat bedrijven ermee aan de slag kunnen, doen we dat ook. We proberen juist in al deze fases te zorgen voor versnelling en ontwikkeling. Tegelijkertijd behouden we het brede draagvlak dat je in de maatschappij nodig hebt. We gaan niet een hollen-en-stilstaan-beleid voeren, wat slecht is voor de markt. We willen zorgen dat dit op een goede manier ontwikkeld wordt, en daarom zoeken we naar maatregelen die echt houdbaar zijn.

‘De effecten zijn altijd voor een deel pas na je eigen regeerperiode te zien. Dat zal ook bij dit akkoord zo zijn. Als je alleen maar zou sturen en zou optimaliseren op datgene dat zich binnen jouw regeerperiode resultaten laat zien, dan kies je alleen voor de korte termijn en krijg je onzekerheid voor de langere termijn. En dat is niet wat we willen. We moeten niet alleen optimaliseren op de korte termijn, maar kiezen voor het in gang zetten van die veranderingen die nodig zijn om op de langere termijn die economie structureel te verduurzamen. Ik ben er heel trots op dat we dat aan het doen zijn.’

En als deze maatregelen onvoldoende zijn, is het evident dat er aanvullende maatregelen komen?

‘Als je de doelstelling voorop stelt, waarop zou je dan uit Den Haag een vastgetimmerd pakket aan maatregelen daaronder zetten? Er is bewust gekozen de maatschappij en het bedrijfsleven te betrekken bij de vraag hóé we dit precies gaan doen, om de kans van slagen zo groot mogelijk te maken. We gaan de hoeveelheid CO2-uitstoot die we gaan verminderen verankeren. We hebben gekozen om de ambitie bovenaan te zetten, in plaats van de maatregelen bovenaan te zetten. Die ambitie is leidend. Blijken de maatregelen voor CO2-reductie tegen te vallen, dan zal je iets anders moeten doen. Het gaat niet meer om een bepaalde maatregel die mee- of tegenvalt, het gaat erom dat je de doelstelling haalt.’

 


 

Het Regeerakkoord ligt er. Hier gaan wij vanuit De Groene Zaak, samen met MVO Nederland, mee aan de slag. Het is aan ons, koplopers in duurzaam ondernemen, om zelf initiatief te (blijven) nemen in onze business. Daarnaast gaan we de dialoog aan met het kabinet, om aan te geven welke aanvullingen of verbeteringen wij nodig vinden om de economie sneller te verduurzamen. Niet alleen voor resultaat op de klimaatdoelen maar ook als het gaat om de Sustainable Development Goals. Wordt vervolgd!

Wil je reageren en meedenken? Neem dan contact op met Suzanne Elias.

Tweet about this on TwitterShare on FacebookShare on LinkedIn